حامد

 سوخت زیستی (Biofuel) یک سوخت گازی، مایع یا جامد است که محتوای انرژی آن از منابع زیستی به دست آمده است. مواد آلی که بدن موجودات زنده را می‌‌سازند،‌ منبعی بالقوه از انرژی ذخیره‌شده هستند که می‌توان از آنها به عنوان سوخت زیستی استفاده کرد. منابع سوخت‌های زیستی متفاوت هستند، از ذرت و جلبک‌ها گرفته تا شلتوک برنج اما موارد فعلی استفاده از سوخت‌های زیستی در چند بخش کلی قرار می‌گیرند. از جمله آنها می‌توان به مواردی از این دست اشاره کرد: موتورهای دیزل تغییر شکل‌ یافته هستند که در آنها می‌توان به جای گازوئیل از روغن دانه شلغم روغنی استفاده کرد. شکل استرمتیل این روغن (RME) در موتورهای تغیرشکل‌ نیافته دیزل هم قابل کاربرد است که گاهی به آن دیزل زیستی (Biodiesel) می‌گویند.
بنزین ـ الکل (gasohol) که مخلوطی از بنزین و الکل است (معمولا اتانول 10 درصد یا متانول 3 درصد) است هم به عنوان سوخت جایگزین در بسیاری از خودروها و سایر وسایل نقلیه در بسیاری از کشورها به کار می‌رود. گرچه خودروها و وسایل حمل و نقل درون و برون شهری یکی از مهم‌ترین اهداف توسعه فناوری سوخت‌های زیستی به شمار می‌آیند، اما گام‌هایی که در این زمینه برداشته می‌شوند چندان بلند و مطمئن نیستند. در این میان ارائه برخی خودروها که با استفاده از سوخت‌های زیستی حرکت می‌کنند توجه محققان و مراکز تحقیقاتی سراسر جهان را به خود جلب می‌کنند.Trident Iceni از جمله این خودروهاست. این خودرو در حقیقت یک سوپر خودروست که سال‌هاست صحبت‌های زیادی بر سر گذر آن از مرحله طرح‌های مفهومی به یک محصول واقعی و تجاری مطرح بوده است. این خودرو برای نخستین‌بار در انگلیس روانه بازار می‌شود تا آنها که همواره به عنوان طرفداران خودروهای دارای موتور سوخت زیستی شناخته می‌شده‌اند از این رویداد خوشحال شوند.

در قلب این خودروی موتوری

خودروهای زیستی معمولا از حداکثر سرعت چندان زیادی برخوردار نیستند، اما این خودرو با حداکثر 370 کیلومتر بر سرعت توجه بسیاری از کارشناسان امور خودرو را به خود جلب کرده است. برای چنین خودرویی شتاب اولیه قابل توجه نیز چندان تعجب‌آور نخواهد بود. Trident Iceni صفر تا 100 را کمتر از 4 ثانیه طی می‌کند. قیمتی که برای این خودرو در نظر گرفته شده قابل توجه است. پیش‌بینی می‌شود در انگلیس این خودرو حدود 150 هزار دلار به فروش برسد که در کشورها و مناطق دیگر جهان این رقم افزایش خواهد یافت. خودرو وزن چندان زیادی ندارد. بدون شک 1485 کیلوگرم برای خودرویی که از موتوری 8 سیلندر بهره می‌برد وزن چندان زیادی نیست. فضای داخلی این خودرو به زیبایی طراحی شده است. بهره‌گیری از رنگ نارنجی و تلفیق آن با مشکی و سفید بر جذابیت درونی آن افزوده است. استفاده از چرم دست‌دوز در صندلی‌ها و تودوزی درون خودرو، نشان از توجه سازندگان آن به دستیابی به یک محصول ماندگار است. گرچه این خودرو از یکی از کارخانجات شناخته شده خودروسازی دنیا خارج نشده است، اما بهره‌گیری از مجموعه‌ای کامل از فناوری‌های نوین که استفاده از سوخت زیستی سرآمد آنها محسوب می‌شود، موجب شده در رده پیشرفته‌ترین خودروهای جهان قرار گیرد. در حقیقت می‌توان این خودرو را به عنوان یکی از سمبل‌های به روز خودروهای فوق مدرن دنیا به شمار آورد. کنسول مرکزی خودرو مجموعه‌ای کامل از اطلاعاتی را در اختیار راننده و سرنشین کناری آن قرار می‌دهد که با استفاده از آن حداکثر کنترل بر تمامی رفتارهای خودرو صورت می‌گیرد.

به عقیده کارشناسان، خودروهایی که با استفاده از سوخت‌های زیستی حرکت می‌کنند بتدریج وارد بازارهای جهانی می‌شوند، هر چند سرعت این فرآیند چندان زیاد نیست. در این میان برخی کشورها کارنامه درخشان‌تری از خود برجای گذاشته‌اند. برزیل از جمله این کشورهاست. برزیل تنها کشور جهان است که میزان مصرف سوخت زیستی به عنوان سوخت خودروها در این کشور بیشتر از مصرف بنزین است. این در حالی است که سهم سوخت زیستی در جهان از 2 درصد فراتر نمی‌رود. برزیل از حدود 12 سال پیش روی به طراحی خودروهایی آورده است که با اتانول کار می‌کند. نکته جالب توجه دیگر این است که برزیل رتبه نخست تولید اتانول در جهان را به خود اختصاص داده است. کارشناسان معتقدند یکی از مهم‌ترین دلایلی که موجب شده استفاده از سوخت‌های زیستی گسترش چندانی پیدا نکند هزینه تمام شده قابل توجه این نوع سوخت هاست. سوخت‌های زیستی چندان ارزان قیمت نیستند و زمانی که صحبت از استفاده از آنها در خودروها به میان می‌آید این نکته دارای زوایای تیره‌تر بیشتری می‌شود. به همین دلیل هر تلاشی که در راستای تولید سوخت‌های زیستی ارزان قیمت‌تر صورت گیرد با استقبال صاحبان صنایع خودرو رو‌به‌رو می‌شود. بتازگی گروهی از محققان در دانشگاه میشیگان آمریکا موفق شده‌اند با استفاده از گیاه ذرت تغییر ژنتیکی یافته و آنزیم موجود در معده گاو سوخت زیستی ارزان قیمت تولید کنند. این‌گونه جدید ذرت که از نظر ژنتیکی تغییراتی در آن ایجاد شده، تولید سوخت‌های زیستی را بسیار مقرون به صرفه می‌کند، بدون این‌که به بذر گیاه آسیبی برسد. در حال حاضر تولید سوخت‌های زیستی از جمله اتانول بیشتر به وسیله دانه‌های گیاه انجام می‌شود و از برگ‌ها و ساقه گیاه استفاده نمی‌شود، چرا که شکستن (تجزیه) سلولز موجود در برگ‌ها و ساقه ذرت و تبدیل آن به قند و اتانول، روندی بسیار دشوار و پرهزینه است، اما این کشف جدید امکانی فراهم می‌کند که در آن از برگ‌ها و ساقه‌های گیاه که پسمانده‌های آن محسوب می‌شوند برای تولید ارزان اتانول استفاده شود و دانه‌های گیاه هم بدون آن‌که به سوخت بدل شود مانند گذشته به عنوان مواد غذایی مصرف شود. بالا رفتن قیمت جهانی نفت منجر به اقتصادی‌تر شدن تولید سوخت‌های زیستی شده که از ذرت، نیشکر، سویا و بعضی دیگر از دانه‌های گیاهی به دست می‌آید. اما برنامه جهانی غذا وابسته به سازمان ملل متحد اعلام کرده است که سال گذشته یک صد میلیون تن غله برای تولید اتانول مورد استفاده قرار گرفته و این میزان بسرعت در حال افزایش است. این خبر چندان خوشحال‌کننده‌ای نیست. به همین دلیل باید راه‌های جدیدی برای تولید مقرون به صرفه‌تر سوخت‌های زیستی پیدا شود. استفاده از چمن به عنوان منبع تولید این نوع سوخت‌ها ایده جالب توجه دیگری است. گروهی از محققان دانشگاه ایلینویز در آمریکا موفق به استخراج سوخت زیستی از چمن بلند شده‌اند که این میزان سوخت بیش از ذرت انرژی تولید می‌کند. witchgrass و miscanthus دو نوع چمن هستند که با تولید حجم بالاتر اتانول و نیاز آبی کمتر از ذرت حجم لازم برای تولید سوخت زیستی را فراهم می‌کنند.

این بیماری در مردان کمتر است؟

دکتر برنارد کورتت متخصص روماتولوژی در‌این‌باره می‌گوید: عوامل زیادی در کنترل و ایجاد این عارضه نقش دارند؛ اولین و مهم‌ترین عامل این است که توده استخوانی مردان بسیار قوی‌تر و محکم‌تر از زنان است، معمولا اندازه ضخامت استخوان مردان 30 درصد بیشتر از زنان است، اما دلیل اصلی فرآیند پوکی استخوان در زنان به علت نزدیک شدن به سن یائسگی و افت شدید میزان هورمون استروژن است و این عاملی است که روند پوکی استخوان در خانم‌ها را بسیار تسریع می‌کند که البته این فرآیند در آقایان وجود ندارد.

عوامل خطر در آقایان

اولین دلیل ابتلا در مردان، وراثت است. افرادی که سابقه ابتلا به پوکی استخوان در مردان خانواده خود دارند، به صورت ارثی بیشتر در معرض ابتلا به این عارضه قرار دارند، زیرا میزان تراکم استخوان بخصوص در ستون مهره‌ها، گردن و لگن آنها بسیار کمتر بوده است. اما به‌‌رغم این مساله، در 50 درصد موارد بروز این عارضه در آقایان به دلایل دیگری نیز مربوط است. این عوامل شامل مصرف الکل و دخانیات و همچنین عادات غذایی ناسالم می‌شوند. در این میان نداشتن فعالیت فیزیکی مداوم، یکی از مهم‌ترین عوامل ایجاد پوکی استخوان در آقایان است. در این میان با آن که خطر شکستگی ستون مهره‌ها در افراد سیگاری بالای 60 سال در حدود 2 برابر بیشتر است، اما لازم است بدانید مصرف مداوم داروهای کورتونی و داروهای ضد‌سرطان پروستات نیز در پاره‌ای از موارد یکی دیگر از علل بروز این عارضه است.

در واقع بر اساس تحقیقات انجام شده تحلیل توده استخوان‌ها یا ابتلا به پوکی استخوان در مردان گاهی به دلیل بروز برخی بیماری‌ها یا مصرف طولانی مدت برخی از داروهاست.

از بین بیماری‌های شایع که موجب پوکی استخوان می‌شوند «هیپوگونادیسم» است که در آن میزان ترشح هورومون تستسترون به مقدار قابل توجهی کاهش می‌یابد و این درحالی است که هورمون تستسترون، خود یکی از عوامل تقویت‌کننده توده استخوانی در مردان است.

یکی دیگر از این بیماری‌ها «کوشینگ» است که باعث ترشح بیش از حد هورمون کورتیزول توسط غده فوق کلیوی در خون ‌شده که باعث تحلیل تراکم استخوانی می‌‌شود.

ناراحتی‌های گوارشی مانند «گاستریت» و «سیروز کبدی» و همچنین پرکاری غده «تیروئید» و «آرتریت روماتوئید یا روماتیسم» از بیماری‌هایی هستند که می‌توانند باعث بروز عارضه پوکی استخوان شوند. مصرف طولانی و مداوم داروهایی که پایه کورتونی دارند یا برای درمان سرطان پروستات مورد استفاده قرار می‌گیرند نیز یکی از عوامل بروز این ضایعه هستند. اما آنچه تعجب آور است این که احتمال مرگ بر اثر شکستگی لگن و ستون مهره‌ها در مردان بیشتر از زنان است. طبق بررسی‌های انجام شده در فرانسه، تعداد مردانی که بر اثر شکستگی در ناحیه لگن و ستون مهره‌ها می‌میرند 2 تا 3 برابر بیش از زنان است، اما هنوز کسی علت واقعی آن را نمی‌داند. اغلب این افراد را اشخاص سالخورده‌ای که دچار سوءتغذیه نیز بودند تشکیل می‌‌دهند که این مساله نیز خود یکی از دلایل بروز شکستگی‌های ناشی از پوکی استخوان، بخصوص شکستگی لگن و ستون مهره‌ها در سالخوردگی است.

دکتر برنارد کورتت متخصص روماتولوژی معتقد است، تحقیق در مورد علل بروز ضایعات تراکم استخوان در مردان بسیار مشکل‌تر است، زیرا عواملی که منجر به پوکی استخوان در مردان می‌شود بسیار متنوع‌تر و گسترده‌تر از این عوامل درزنان یائسه است در 50 درصد موارد این عارضه به دلایل ثانویه اتفاق می‌افتد نه فقط به دلیل مسائل ارثی و ژنتیکی. در این میان از آنجا که پیشگیری بهتر از درمان است، اجتناب از مصرف الکل و سیگار و همچنین داشتن رژیم غذایی سالم و کافی، فعالیت ورزشی منظم در پیشگیری از بروز این عارضه می‌تواند بسیار مفید واقع شود. یکی از مفیدترین راه‌های اطلاع از بروز این عارضه، انجام آزمایش سنجش تراکم استخوان است که پس از 45 سالگی برای مردان نیز توصیه می‌شود که میزان این تراکم را در نقاط مختلف بدن مشخص می‌کند؛ البته خوب است بدانید در مردان نیز همانند زنان، امکان ابتلای زودرس به پوکی استخوان نیز در هر سنی وجود دارد بنابراین انجام فعالیت‌های ورزشی منظم مانند پیادروی، دو، ژیمناستیک و تنیس حداقل 30 دقیقه در روز و 3 بار در هفته توصیه می‌شود. زیرا ورزش فرآیند کاهش تراکم استخوانی را به تعویق می‌اندازد، همچنین باعث تقویت بافت عضله می‌شود که خود می‌تواند در پیشگیری از شکستگی‌های ستون مهره‌ها و لگن بسیار مفید و موثر واقع شود. خوردن حداقل 3 ماده حاوی کلسیم در روز یا یک لیوان آب غنی‌شده با کلسیم نیز در این خصوص توصیه می‌شود. همچنین قرار گرفتن در معرض نور خورشید جهت دریافت ویتامین D برای تقویت استخوان‌ها و جذب بیشتر کلسیم موجود در مواد غذایی مصرفی که بسیار مفید هستند نیز توصیه می‌شود، اما اگر پوکی استخوان به شکل پیشرفته در مردان ایجاد شده باشد و علت بروز آن، کاهش ترشح هورمون تستسترون باشد، تزریق هورمون تستسترون نیز می‌تواند بسیار مفید باشد.

مترجم: ستاره حمیدیان

منبع: France

به این ترتیب شمارش معکوس برای پایان عصر شاتل‌ها به پایان رسید و آتلانتیس برای انجام آخرین ماموریت فضایی شاتل‌ها راهی مدار زمین شد. اگرچه پرتاب آتلانتیس در آخرین روز با نگرانی‌های بسیاری همراه بود و بسیاری پیش‌بینی می‌کردند که ممکن است به علت نامساعد بودن شرایط آب و هوایی، پرتاب این شاتل با تاخیر چند روزه انجام شود، اما سرانجام با چند ثانیه تاخیر به علت ایجاد نقص فنی در سیستم دوربین‌هایی که قرار بود مراحل پرتاب آخرین شاتل فضایی را لحظه به لحظه تحت تعقیب قرار دهند، این شاتل با 4 سرنشین خود با موفقیت به فضا پرتاب شد. بر این اساس تا زمانی که آمریکا جانشین جدیدی را برای شاتل‌های فضایی منصوب کند، فضاپیماهای سایوز روسی مسوولیت انجام ماموریت‌های فضایی را بر عهده خواهند داشت. وظیفه اصلی ماموریت 12 روزه آتلانتیس، تحویل 3500 تن تدارکات به ایستگاه بین‌المللی فضایی است و یک‌سوم این محموله نیز آذوقه‌ای است که مواد غذایی ساکنان این ایستگاه را برای یک سال تامین خواهد کرد.

شاتل‌های فضایی به روایت تاریخ

شاتل فضایی آمریکا که نخستین بار در سال 1981 میلادی به فضا پرتاب شد، نخستین سفینه با قابلیت‌ استفاده مجدد بود و پیش از آن موشک‌های یک بار مصرف مسوولیت انتقال تجهیزات فضایی و فضانوردان را برعهده داشتند تا این که مقامات ناسا در پیش‌بینی برنامه‌های آینده فضایی ایالات متحده آمریکا استفاده از وسیله‌ای مطمئن‌تر و کم‌هزینه‌تر که بتوان از آنها برای انجام ماموریت‌های فضایی متعدد استفاده کرد را مورد بررسی قرار دادند و به این ترتیب ایده ساخت شاتل‌های فضایی مطرح شد و مورد توجه قرار گرفت. پس از فضاپیماهای مرکوری، جمینی و آپولو که موفق شد ماه را فتح کند سفینه‌های رفت و برگشتی یا به عبارتی شاتل‌های فضایی جایگزین این فضاپیماها شدند و در حقیقت پس از موفقیت‌های آپولو، برنامه شاتل‌های فضایی که با هدف اکتشاف در مدار زمین طراحی شده بودند از جمله موفقیت‌های بزرگ ناسا در عرصه فضا و فضانوردی محسوب می‌شوند. ناوگان شاتل‌های فضایی شامل 5 شاتل عملیاتی به نام‌های کلمبیا، چلنجر، آتلانتیس، در دیسکاوری و ایندیور و همچنین یک نمونه آزمایشی به نام اینترپرایز بود. این شاتل‌ها قابلیت جابه‌جایی 7 سرنشین و همچنین مقادیر انبوهی از تجهیزات را داشتند و بخش قابل توجهی از لوازم مورد نیاز برای ساخت ایستگاه بین‌المللی فضایی به کمک این شاتل‌ها به فضا ارسال شد. علاوه بر این تلسکوپ فضایی هابل و همچنین بسیاری از ماهواره‌های مهم نیز به کمک شاتل‌ها راهی مدار زمین شدند. همچنین این سفینه‌های رفت و برگشتی مسوولیت انجام بسیاری از عملیات‌های مهم در تاریخ فضانوردی همچون تعمیر تلسکوپ فضایی هابل را نیز برعهده داشتند. پرتاب شاتل‌های فضایی اغلب هزینه بسیار زیادی را در برخواهد داشت و علاوه بر هزینه‌هایی که باید بابت تعمیر و نگهداری شاتل‌های فضایی پرداخت شود انجام هر ماموریت فضایی بیش از 500 میلیون دلار هزینه دربرداشته که در مجموع هزینه قابل توجهی است.

به طور متوسط طول مدت ماموریت شاتل‌های فضایی اغلب حدود 7 تا 8 روز است که در صورت لزوم پرواز شاتل‌ها در فضا می‌تواند تا 20 روز هم ادامه داشته باشد. شاتل‌ها به عنوان نخستین سیستم پرتابه‌های فضایی که بخش عمده‌ای از آنها قابل استفاده مجدد است، تاکنون مسوولیت انجام 134 ماموریت فضایی را برعهده داشته‌اند و پس از بازگشت شاتل آتلانتیس از این ماموریت 12 روزه آخرین و صدوسی‌وپنجمین ماموریت فضایی شاتل‌ها نیز به پایان رسیده و به این ترتیب پرونده 30 ساله شاتل‌های فضایی برای همیشه بسته خواهد شد. این فضاپیماها که پس از پایان ماموریت برروی باند فرود می‌آیند می‌توانند حجم زیادی از محموله‌ها را از مدار زمین به سطح زمین بازگردانند که این ویژگی ‌منحصربه‌فرد شاتل‌های فضایی محسوب می‌شود. در حقیقت شاتل‌ها از پیشگامان هواپیماهای بزرگی بودند که از سیستم‌های ناوبری دیجیتال استفاده می‌کردند. اگر چه امروزه این سیستم‌ها در ساخت نسل جدید هواپیماهای بزرگ و عظیم‌الجثه مورد استفاده قرار می‌گیرد. یکی از دیگر ویژگی‌های منحصربه‌فرد شاتل‌ها این بود که قابلیت شکار و بازیابی ماهواره‌های کوچک را داشتند و حتی می‌توانستند ماموریت‌هایی را که با هدف تعمیر و ارتقای سیستم‌های ماهواره‌ای معیوب در مدار زمین طراحی شده بود با موفقیت به انجام برسانند.

اما درکنار ویژگی‌های جالب توجهی که از آنها نام بردیم نقاط ضعفی نیز در شاتل‌ها دیده می‌شد که یکی از آنها عدم وجود یک سیستم فرار مطمئن بود. علاوه بر این به‌‌رغم این که در طراحی شاتل‌ها فرود اتوماتیک در نظر گرفته شده بود و این سفینه‌ها به سیستم‌های عملیاتی و محاسباتی مورد نیاز برای این کار مجهز شده بودند اما هیچ‌گاه از این قابلیت در ماموریت‌های فضایی شاتل‌ها استفاده نشد و در تمام فرودها، فرمانده فضاپیما یک یا 2 دقیقه قبل از فرود، کنترل شاتل را در دست می‌گرفت که انجام آن از نظر مالی هزینه بسیار زیادی برای گذراندن دوره‌های تخصصی و حرفه‌ای در برداشت. وزن شاتل‌ها و همچنین محدودیت‌هایی که در پرتاب این فضاپیماها وجود داشت مانع از این می‌شد که شاتل‌های فضایی بتوانند از مدارهایی با ارتفاع پایین به عمق فضا نفوذ کنند و با وجود این‌که به نظر می‌رسید شاتل‌‌ها با مجهزبودن به موتورهایی قدرتمند برای حرکت در فضا و همچنین داشتن بال‌هایی با ساختار خاص و آیرودینامیک بتوانند گزینه مناسبی برای سفر به ماه باشند اما در حقیقت این شاتل‌ها برای سفر به ماه و بازگشت از ماه به سطح زمین بسیار سنگین بودند و انجام این ماموریت بدون ایجاد تغییرات اساسی در ساختار شاتل‌ها و نوسازی مجدد آنها امکان‌پذیر نبود و به همین علت لازم است برای سفر به دوردست‌ها و گسترش مرزهای فضایی برای انسان‌ها و همچنین ایجاد ماموریت‌هایی با هدف سفر به سیارک‌ها، اقمار مریخ و فرود بر مریخ فضاپیماهای جدیدی با قابلیت‌های بیشتر جایگزین شاتل‌ها شوند.

فاجعه‌هایی که شاتل‌ها به بار آوردند

پس از پرتاب موفقیت‌آمیز نخستین شاتل فضایی در روز 12 آوریل سال 1981 که شاتل کلمبیا نام داشت نخستین پرواز شاتل دوم که چلنجر نامگذاری شده بود در سال 1983 انجام شد. اما پس از گذشت مدت زمان کمتر از 2 دقیقه از دهمین پرواز چلنجر در 28 ژانویه 1986 انفجاری در آن رخ داد که موجب شد این شاتل به طور کامل منهدم شده و همه 7 فضانوردی که در آن بودند کشته شوند. بررسی‌های انجام شده درباره علت وقوع این حادثه نشان داد که جدا شدن عایق میان 2 بخش موشک‌های تقویت‌کننده این شاتل موجب نشت گاز و در نتیجه آتش‌سوزی این فضاپیما شده بود. پس از وقوع این حادثه برنامه فضایی شاتل‌ها برای مدت زمان 3 سال متوقف شد تا با ایجاد تغییراتی، ایمنی شاتل‌ها به میزان قابل قبولی بهبود پیدا کرد. در سال 2003 نیز بار دیگر شاهد فاجعه‌ای در شاتل‌ها بودیم. شاتل کلمبیا هنگام بازگشت به زمین به علت ایجاد نقص فنی در یکی از بال‌هایش منفجر شد و در نتیجه 7 فضانوردی که برای انجام این ماموریت فضایی راهی مدار زمین شده بودند در مسیر بازگشت از این ماموریت جان خود را از دست دادند. پس از این حادثه تمام ماموریت‌های بعدی شاتل‌ها متوقف شد و تنها وسیله‌ای که مسوولیت انتقال فضانوردان را به ایستگاه فضایی بین‌المللی برعهده داشت، کپسول روسی سایوز بود. اما از آنجا که کپسول سایوز در هر ماموریت تنها می‌توانست 3 سرنشین را به ایستگاه بین‌المللی فضایی منتقل کند سرانجام در سال 2005 ناسا تصمیم گرفت بار دیگر با پرتاب شاتل دیسکاوری ماموریت شاتل‌های فضایی را از سر گیرد که از آن زمان تاکنون که تنها چند روز تا بازگشت شاتل آتلانتیس از آخرین ماموریت فضایی شاتل‌ها در طول تاریخ باقی مانده است 3 شاتل دیسکاوری، ایندیور و‌آتلانتیس برای مدت زمان 6 سال انجام ماموریت‌های فضایی را برعهده داشته‌اند. سوختگیری رباتیک و همچنین انتقال اتاقک چندعملکردی رافائلو از جمله برنامه‌های آخرین ماموریت فضایی شاتل‌هاست. این شاتل 18 جولای از ایستگاه فضایی جدا شده و 20 جولای در مرکز فضایی کندی در سطح زمین فرود می‌آید و به این ترتیب در این روز عصر شاتل‌های فضایی به طور رسمی پایان خواهد یافت.

شاتل دیسکاوری برای همیشه به زمین بازگشت

از مجموع 3 شاتل دیسکاوری، ایندیور و آتلانتیس که از سال 2005 برای مدت 6 سال به عنوان ناوگان شاتل‌های فضایی برای انجام ماموریت‌های فضایی ناسا مورد استفاده قرار می‌گرفتند شاتل دیسکاوری نخستین شاتل فضایی بود که بازنشسته شد. این فضاپیما برای آخرین بار در یک روز صاف و آفتابی در 24 فوریه 2011 به فضا پرتاب شد تا آخرین ماموریت فضایی 11 روزه خود را با هدف انتقال یک اتاقک جدید برای ذخیره مواد و همچنین تحویل یک ربات انسان‌نمای بسیار پیشرفته به ایستگاه بین‌المللی فضایی به انجام رساند. دیسکاوری از جمله اعضای مهم و برجسته ناوگان شاتل‌های فضایی که پس از 2 فاجعه‌ای که در پرواز شاتل‌ها منجر به انهدام 2 شاتل کلمبیا و چلنجر اتفاق افتاد، ماموریت‌های بازگشت به فضا را عهده‌دار شد. این شاتل که از قدیمی‌ترین شاتل‌های دیسکاوری است پس از انجام 39 ماموریت فضایی و طی 238 میلیون کیلومتر در مدت زمان 27 سال از زمانی که برای نخستین‌بار عازم فضا شده بود، سرانجام در 10 مارس 2011 و با فرود بر پایگاه فضایی کندی آخرین ماموریت فضایی خود را نیز با موفقیت به پایان رساند و پس از آن برای گذراندن دوره بازنشستگی در موزه‌ای در موسسه اسمیتسونیان اقامت خواهد داشت. این شاتل بیشترین تعداد پرواز را در ناوگان‌ شاتل فضایی آمریکا داشته است و در میان این ماموریت‌ها، 13 ماموریت دیسکاوری به بازدید از ایستگاه بین‌المللی فضایی اختصاص داشته است. دیسکاوری برای نخستین‌بار در سال 1984 به فضا پرتاب شد.

از لحظه پرتاب تا فرود یک شاتل در سطح زمین

شاتل بر روی سکوی پرتاب قرار گرفته و شمارش معکوس برای پرتاب آن آغاز شده است. پس از گذشت چند ثانیه موتورهای اصلی و پس از آن موشک‌های بالابرنده روشن شده و شمارش معکوس به صفر می‌رسد و با کنار رفتن حلقه‌های نگهدارنده سر شاتل، شاتل با صدایی مهیب عازم فضا خواهد شد. پس از 30 ثانیه شاتل در ارتفاع 10 کیلومتری از سطح زمین به فراز بالاترین ابرها می‌رسد.

پس از گذشت 2 دقیقه پس از پرتاب، موشک‌های خالی از سوخت از شاتل جدا شده و در اقیانوس فرود می‌آیند. 8 دقیقه پس از پرتاب نیز سوخت مخزن بیرونی تمام شده و موتورهای اصلی شاتل در محیط فضا خاموش می‌شوند. در این زمان مخزن بیرونی از فضاپیما جدا شده و در برخورد با جو زمین می‌سوزد. از این پس موتورهای مانورمداری، شاتل را به هدف خود می‌رسانند.

شاتل‌ها معمولا در ارتفاعی از سطح زمین قرار می‌گیرند که به طور خود به خودی از زباله‌های فضایی پاک شده و محیط امنی را برای استقرار فضاپیماها ایجاد می‌کند. در این ارتفاع حاشیه جو همچون مانعی عمل کرده و زباله‌های فضایی را به طرف پایین می‌کشد که در اثر برخورد با جو زمین بسوزند. پس از این که فضاپیما در مدارهای زمین مستقر شد باید برای انجام ماموریت پیش‌بینی شده خود را آماده سازد که این ماموریت می‌تواند قرار دادن یک یا چند ماهواره یا یک تلسکوپ فضایی در مدار زمین یا تعمیر ماهواره‌هایی باشد که پیش از این در مدار زمین قرار گرفته‌اند.

علاوه بر این، شاتل‌ها انجام ماموریت‌های دیگری مانند انتقال ماهواره‌ها از فضا به زمین برای تعمیر و بازسازی و همچنین جمع‌آوری زباله‌های فضایی و انتقال آنها به سطح زمین را نیز بر عهده دارند.

پس از پایان ماموریت، شاتل برای بازگشت به زمین آماده می‌شود. وقتی این فضاپیما به ارتفاع مناسبی از سطح زمین رسید 2 موتور کوچکی که در زیر بال‌های شاتل قرار دارند برای مدت زمان 3 دقیقه و 15 ثانیه روشن می‌شوند. این شاتل از مسیر مدار زمین خارج و بالاخره عازم زمین می‌شود. پس از عبور فضاپیما از جو، موتورها خاموش می‌شوند.

به این ترتیب فضاپیما برای فرود در باند فرود پایگاه فضایی آماده می‌شود. پس از توقف، فضاپیما با استفاده از گاز آمونیاک خنک شده و سوخت اضافی آن تخلیه می‌شود و در این مرحله به فضانوردان اجازه داده می‌شود تا از فضاپیما خارج شوند.

آینده فضا از آن کدام فناوری است؟

اگرچه پس از بازگشت آتلانتیس پرونده شاتل‌های فضایی برای همیشه بسته خواهد شد؛ اما این به معنی پایان ناسا یا پایان فضاپیماهای سرنشین‌دار ناسا نخواهد بود؛ بلکه ناسا قصد دارد برای توسعه فناوری و انجام تحقیقات فضایی در سال‌های آینده، برنامه‌های جدیدی را در دستور کار خود قرار دهد. یکی از این برنامه‌ها، طراحی فضاپیماهایی است که بتواند انسان را به مریخ و دیگر اجرام سماوی منظومه شمسی انتقال دهد. به نظر شما، آینده پروازهای فضایی در پایان دوره فعالیت شاتل‌های فضایی چگونه پیش خواهد رفت؟ آیا در غیاب شاتل‌ها، سایوزهای روسی می‌توانند با موفقیت، مسوولیت انجام ماموریت‌های فضایی را برعهده گیرند؟ آیا بخش خصوصی این توانمندی را دارد که ابزارهای جدید و مطمئنی را به عنوان نسل بعدی فضاپیماها عرضه کند؟ اگرچه ناسا معتقد است که انتقال فضانوردان به ایستگاه فضایی با هزینه‌ای کمتر از طریق عقد قراردادهایی با شرکت‌های خصوصی امکان‌پذیر خواهد بود تا در این مدت ناسا تمام تلاش‌ها و منابع در دسترس خود را برای ساخت فضاپیماهای mcpv اختصاص دهد که می‌تواند فضانوردان را به مرزهای فراتر از ایستگاه‌ فضایی و حتی به مقصد سیارک‌ها رهسپار سازد. بنابراین از این پس آمریکا برای اعزام فضانوردان از موشک‌های روسی سایوز استفاده خواهد کرد و علاوه بر این قرار است تعدادی فضاپیمای تجاری از اواسط دهه جاری میلادی وارد ناوگان فضایی این کشور شوند که با ورود این تاکسی‌های فضایی، ناسا فضانوردان خود را با استفاده از این فضاپیماها عازم فضا خواهد کرد و ناسا قصد دارد با ایجاد این تغییر در برنامه کاری خود از این پس دیگر فضاپیمایی در اختیار نداشته باشد تا با این کار سرمایه لازم برای ساخت سیستمی با قابلیت انتقال فضانوردان به مقصد ماه یا مریخ را در اختیار داشته باشد. فضاپیماهای mcpv همان فضاپیماهای سرنشین‌دار چندمنظوره هستند که براساس طرح اولیه پروژه کپسول اوریون طراحی شده‌اند و می‌توانند 4 فضانورد را برای یک ماموریت 21 روزه عازم فضا کنند. این فضاپیما انجام ماموریت‌هایی در مدارهای دورتر از مدارهای نزدیک زمین را امکان‌پذیر می‌سازد؛ اما آیا می‌توان از آن برای انجام ماموریت‌ در ایستگاه فضایی نیز استفاده کرد؟ قرار است نخستین پرواز آزمایشی بدون سرنشین این فضاپیما در سال 2013 انجام شود و باید تا آن زمان منتظر ماند تا ببینیم که نسل بعدی سامانه‌های فضایی و اکتشافی از آن کدام فناوری خواهد بود.

شاتل‌های فضایی از تولد تا مرگ

12 آگوست 1977: پرواز آزمایشی شاتل اینترپرایز، سفر به فضا را وارد عصر جدیدی کرد.

12 آوریل 1981: شاتل فضایی کلمبیا پرتاب شد. کلمبیا نخستین شاتلی بود که به مدار زمین رسید.

4 آوریل 1983: چلنجر، دومین شاتل فضایی ناسا برای انجام نخستین پیاده‌روی فضایی شاتل‌سواران، پرتاب شد.

18 ژوئن 1983: نخستین فضانورد زن آمریکایی عازم فضا شد.

7 فوریه 1984: «بروس مک اندلس» برای نخستین بار در تاریخ با یک صندلی موتوردار در فضا مانور داد.

28 ژانویه 1986: فاجعه چلنجر رخ داد. شاتل فضایی چلنجر 72 ثانیه پس از پرواز منفجر شد و همه سرنشینان آن جان خود را از دست دادند.

29 سپتامبر 1988: با بازگشت شاتل‌‌ها به ناوگان فضایی آمریکا، دیسکاوری ماموریت فضایی جدیدی را آغاز کرد.

4 می 1989: کاوشگر ماژلان با هدف نقشه‌برداری از سطح زهره از طریق شاتل فضایی آتلانتیس به فضا پرتاب شد.

24 آوریل 1990: شاتل فضایی دیسکاوری تلسکوپ فضایی هابل را در مدار زمین قرار داد.

2 دسامبر 1993: تلسکوپ فضایی هابل توسط یکی از سرنشینان فضاپیمای ایندیور تعمیر شد.

27 ژوئن 1995: شاتل فضایی آتلانتیس 5 فضانورد آمریکا و 2 فضانورد روسی را به ایستگاه فضایی میر انتقال داد.

29 اکتبر 1998: جان گلن مسن‌ترین فضانورد و در سن 77 سالگی با فضاپیمای دیسکاوری راهی فضا شد.

4 دسامبر 1998: آغاز مراحل ساخت ایستگاه بین‌المللی فضایی توسط کشور روسیه.

1 فوریه 2003: شاتل فضایی کلمبیا در بازگشت به جو زمین متلاشی شد و 7 سرنشین جان خود را از دست دادند.

14 ژانویه 2004: جورج بوش خواستار بازنشستگی شاتل‌های فضایی شد.

26 جولای 2005: بازگشت دیسکاوری به فضا پس از حادثه کلمبیا.

8 آگوست 2007: برگزاری نخستین کلاس درس توسط باربارا مورگان از ایستگاه بین‌المللی فضایی.

7 فوریه 2008: انتقال آزمایشگاه فضایی کلمبوس به عنوان بخشی از ایستگاه بین‌المللی فضایی به مدار زمین.

24 فوریه 2011: آخرین ماموریت فضایی دیسکاوری انجام شد.

8 جولای 2011: آتلانتیس در آخرین ماموریت فضایی شاتل‌ها عازم فضا شد.

تشخیص بیماری از زبان پزشک

اگرچه ممکن است علل مختلفی وجود داشته باشند که موجب احساس درد در معده می‌شوند، اما به نظر می‌رسد زخم‌های گوارشی که ناشی از بازگشت اسید معده به مری هستند، مهم‌ترین علت ایجاد دردهای گوارشی و بخصوص درد معده باشد. زخم‌های گوارشی در دیواره دستگاه گوارش از مری و معده تا ابتدای روده کوچک و همچنین روده بزرگ ایجاد می‌شوند. این زخم درد سوزاننده‌ای را در دستگاه گوارش ایجاد می‌کند. بسیاری از افرادی که مبتلا به زخم‌های گوارشی هستند تنها درد دارند و با هیچ مشکل دیگری مواجه نخواهند شد. اما گاهی این زخم‌ها خونریزی کرده و به دیواره دستگاه گوارش بشدت آسیب رسانده و موجب سوراخ شدن این دیواره می‌شوند. علاوه بر این زخم‌ها می‌توانند از حرکت غذا در دستگاه گوارش جلوگیری کرده و موجب کاهش وزن شوند. دردهای ناشی از زخم‌های گوارشی معمولا هنگام خواب که معده خالی است شدت پیدا می‌کند و بعد از غذا خوردن نیز از بین می‌روند. در معده، اسیدی وجود دارد که نقش مهمی در هضم غذا دارد، اما سطح سلول‌های دیواره معده را یک ماده مخاطی مقاوم به اسیدها پوشانده است. هرگونه آسیب وارد شده به این دیواره مخاطی و از بین رفتن آن منجر به ایجاد زخم‌های گوارشی می‌شود. علاوه بر این اگر به هر علتی میزان ترشح اسید معده افزایش یابد، این اسید اضافی از معده خارج و وارد مری می‌شود که فاقد پوشش مخاطی مقاوم در برابر اسید معده است. به این ترتیب در نتیجه ورود اسید معده به مری درد سوزاننده شدیدی در قسمت زیر و پشت استخوان قفسه سینه احساس می‌شود.

علت ایجاد زخم‌های گوارشی چیست؟

بسیاری از زخم‌های گوارشی توسط باکتری‌ای موسوم به هلیکوباکترپیلوری ایجاد می‌شوند. البته اسید معده و شیره‌های گوارشی که در معده وجود دارند نیز می‌توانند عامل موثری در ایجاد زخم‌های گوارشی باشند. بررسی‌های انجام شده حاکی از آن است داروهایی که در گروه داروهای ضدالتهابی یا داروهای ضددرد طبقه‌بندی می‌شوند نیز می‌توانند از جمله عوامل موثر در ایجاد زخم‌های گوارشی باشند. به عبارت دیگر، مصرف طولانی‌مدت این داروها به دیواره دستگاه گوارش آسیب رسانده و سبب ایجاد زخم خواهد شد. آسپرین، ناپروکسن، ایبوبروفن و همچنین داروهایی که به عنوان تسکین‌دهنده درد برای بیماران مبتلا به آرتروز تجویز می‌شود از جمله داروهایی هستند که در بلندمدت به دستگاه گوارش صدمه می‌زنند. اگرچه فشارهای روحی ـ روانی و همچنین استفاده از ادویه در طبخ غذاها منجر به ایجاد زخم‌های گوارشی نخواهند شد، اما در افراد مبتلا به زخم‌های گوارشی این عوامل می‌توانند نقش بسیار مهمی در افزایش شدت درد ناشی از این بیماری داشته باشند. اگر افراد مبتلا به این بیماری تحت درمان قرار نگیرند، زخم ایجاد شده گسترش یافته و در نتیجه فرد درد ناگهانی شدیدتری را تجربه خواهد کرد. بی‌اشتهایی، درد معده هنگام خوردن غذا و همچنین کاهش وزن از دیگر پیامدهای ابتلا به زخم‌های گوارشی هستند. برای درمان این زخم با توجه به عاملی که منجر به ایجاد زخم در دستگاه گوارش شده است، از داروهایی برای کنترل میزان ترشح اسید معده یا آنتی‌بیوتیک‌هایی برای از بین بردن باکتری مولد بیماری استفاده می‌شود. اگرچه معمولا بهبود زخم‌های گوارشی مدت زمان زیادی به طول خواهد انجامید، اما زخم‌های گوارشی قابل درمان هستند.

آقای دکتر به چه علت در فصل گرما تعداد مراجعان به بخش CCU نسبت به سایر فصل‌ها بیشتر می‌شود ؟

همان‌‌طور که سرمای زیاد در زمستان می‌تواند برای قلب مشکلاتی ایجاد کند، گرما نیز می‌تواند باعث تشدید ضایعات عروق کرونر شده و منجر به سکته قلبی در فرد شود؛ معمولا در هوای سرد مقاومت عروق کرونر بالا می‌رود و قلب باید با نیروی بیشتری انقباض یابد، اما در گرما مقاومت محیطی به علت تبادلات حرارتی کم‌شده و عروق سطحی گشاد می‌شود، در نتیجه حجم خون برگشتی به قلب زیاد و کار قلب زیادتر خواهد شد که حالت تنگی نفس و تاکی کاردی را در فرد ایجاد می‌کند.

همچنین می‌توان گفت در فصل سرما یک آرامش نسبی در انسان پدید می‌آید؛ در حالی که هوای گرم باعث عصبانیت و پرخاشگری فرد می‌شود که این حالت عصبی خود عامل تشدید کار قلب و تپش آن خواهد شد و اگر عروق کرونر قلب، تنگ شده باشد احتمال ابتلا به سکته قلبی بالا می‌رود.

آیا گرما در تمام نقاط کشور به یک میزان در سلامت بیماران قلبی تاثیرگذار است؟

خیر. گرمای خشک حتی تا 50 درجه با زندگی چندان مغایرتی ندارد، اما گرمای مرطوب با این درجه حرارت، خطر جانی فراوانی برای بیماران مبتلا به نارسایی قلبی به همراه دارد. به عنوان مثال در شهرهای خشک مثل تهران که میزان رطوبت هوا پایین است، بدن براحتی عرق می‌کند و به سرعت خشک و خنک می‌شود، اما در شهرهایی با نقطه شبنم بالا همچون بوشهر و سواحل خلیج فارس، رطوبت زیاد هوا باعث می‌شود عرق بدن براحتی تبخیر نشود، در نتیجه حجم خون زیاد و تنگی نفس و تپش قلبی در مبتلایان به نارسایی‌های قلبی تشدید می‌یابد. چنین حالتی را می‌توان در سونای خشک و مرطوب تجربه کرد؛ به طوری که می‌توان در سونای خشک زمان بیشتری نسبت به سونای مرطوب دوام آورد.همچنین می‌توان گفت،برخلاف فصل زمستان که انسان سالم با قدرت بیشتری به انجام کار می‌پردازد، گرمای بیش از حد،باعث تنفس دهانی می‌شود زیرا انسان از طریق پوست،خود را خنک می‌کند، اما به علت افزایش گرما ناچار می‌شود از طریق تنفس تند و با دهان باز نفس کشیدن، تبادلات حرارتی تنفس را انجام بدهد.

با توجه به این‌که در فصل تابستان هستیم و افراد تمایل زیادی به رفتن استخر دارند، چه توصیه‌هایی برای این افراد بخصوص آنهایی که سابقه مشکلات قلبی دارند در مراجعه به این مراکز می‌کنید؟

توصیه می‌شود افراد پس از خارج شدن از اتاقک سونا بلافاصله به حوضچه آب سرد فرو نروند زیرا در این حالت قلب ناگهان اسپاسم‌شده و فشار شدیدی به آن وارد می‌شود و این عمل برای افراد بالای 60 سال یا افرادی که سابقه سکته قلبی دارند، بسیار خطرناک است و باعث مرگ ناگهانی آنان می‌شود.

معمولا در فصل تابستان بیماران مبتلا به ناراحتی قلبی دچار چه بیماری‌هایی می‌شوند؟

حجم غذا در فصل سرما بیشتر است و فرد، به غذاهای گرم و پر انرژی و چرب میل بیشتری دارد؛ درحالی که میل افراد در فصل تابستان به غذاهای پر انرژی کم‌شده و بیشتر به مایعات و غذاهای مایع میل پیدا می‌کند، اما با وجود، این در فصل گرما حجم ادرار در 24 ساعت کاهش می‌یابد، زیرا مقدار زیادی مایع بدن از طریق عرق تبخیر می‌شود؛ در گرما ادرار به صورت غلیظ و کم دیده می‌شود در حالی که حجم ادرار در فصل زمستان بیشتر و کمرنگ‌تر است. بنابراین می‌توان گفت احتمال ابتلا به سنگ‌های ادراری در بیماران مبتلا به نارسایی قلبی در این فصل زیاد است. همچنین غلظت خون زیاد افرادی که در شهرهای مرطوب زندگی می‌کنند، باعث تشدید تنگی تنفس، ادم ناحیه پاها و ایجاد آب در ناحیه شکم می‌شود. در اوج گرما و آفتاب مستقیم با درجه حرارت بالای 50 درجه نیز ریسک ابتلا به سکته قلبی در بیمارانی که سابقه قلبی و بستری در CCU را دارند، بیشتر می‌شود. در ضمن گرما باعث آریتمی‌های دهلیزی و بطنی می‌شود؛ شایع‌ترین آریتمی که ایجاد می‌شود، فیبریلاسیون دهلیزی است که اگر تداوم یابد؛ باعث لخته شدن، ترومبوز و آمبولی‌های سیستمیک و حتی سکته مغزی می‌شود. ترافیک و کثیفی هوای شهرهای کلان و بزرگی همچون تهران نیزمی تواند باعث تشدید بیماری و کوتاهی عمر و مرگ ناگهانی بیماران شود.

برای پیشگیری از بروز مشکلات در فصل گرم سال، به بیماران قلبی چه توصیه‌های دارید؟

به بیماران قلبی توصیه می‌کنم سعی کنند عصر و غروب از منزل خارج شوند، زیرا صبح زود با این‌که درجه حرارت پایین است، چندان مناسب حال آنان نیست و ممکن است به علت شروع کار، مشکلاتی برای آنان در این ساعات اولیه روز ایجاد شود. این افراد حتما روزی 8 لیوان آب و مایعات حتی در مواقعی که تشنه نیستند، استفاده کنند و همیشه همراهشان آب یخ باشد، اما باید به این نکته توجه داشته باشند که آب یخ را یکباره مصرف نکنند بلکه باید جرعه جرعه آن را بنوشند زیرا آب بسیار سرد و یخ، باعث اسپاسم در کرونر‌ها‌شده و خطرناک است. همچنین افراد دچار ناراحتی قلبی همیشه همراه خود یک دستمال نمدار داشته باشند تا مدام پشت گردن، گردن، جلوی سینه و پیشانی‌شان را خنک کنند.

برای درمان گرمازدگی بیمارانی که از هوش رفته‌اند، چه پیشنهادی می‌کنید؟

بیماران دچار ناراحتی‌های قلبی هنگامی که احساس سردرد، سرگیجه، تاری چشم پیدا کردند، باید به سایه بروند و از ادامه فعالیت‌شان خوداری کنند و در صورت امکان مدتی پای خود را در تشت آب سرد با درجه حرارت 25 درجه سانتی‌گراد قرار بدهند. همچنین در مواردی که بیمار بر اثر گرمازدگی کاملا از هوش رفته باشد، باید او را در وان آب یخ گذاشت. البته در بیماران قلبی باید این کار با احتیاط کامل انجام شود.

ژل، واکس، موس، کرم، اسپری، سشوار، اتو و بابلیس از وسایل و موادی هستند که در ظاهر برای بهبود حالت موهای سر مورد استفاده قرار می‌گیرند، ولی گاهی کاربرد مکرر و بدون ملاحظه از آنها می‌تواند پشیمانی به بار بیاورد. اگر شما هم از آن دسته افرادی هستید که زود به زود از دست موهایتان خسته می‌شوید و به دنبال تنوع در حالت، رنگ و شکل موهایتان هستید، بهتر است قدری محتاط‌‌تر عمل کنید.

موادی برای حالت دادن به موها

ژل، واکس، موس و کرم مواد آرایشی محسوب می‌شوند که معمولا برای مدل دادن به موها و اغلب ثابت نگه داشتن نوع مدل مو به کار می‌روند. ژل ها، موس‌ها و واکس موادی بر پایه آب، کرم‌ها برپایه روغن و اسپری‌ها بر پایه الکل هستند که تمامی این مواد، باعث چسبندگی موها به یکدیگر و حفظ حالت دلخواه می‌شوند.

در بازار دو نوع ژل در دسترس است. یک نوع ژل‌های روغنی یا میکروژل‌ها هستند که بیشتر برای درخشان شدن موها و باز شدن گره‌های ایجاد شده در موها در زمان شانه کردن مورد استفاده قرار می‌گیرند. نوع دوم ژل‌های پلیمری یا حقیقی هستند که مخلوطی از آب بوده و باعث ثابت نگه داشتن موها و چسبندگی آنها می‌شوند. پس از استفاده از این نوع ژل، آب روی موها بخار می‌شود و فقط ماده پلیمر روی موها باقی می‌ماند. ژل‌ها در مقابل موس‌ها مواد مؤثرتری برای حالت بخشیدن و ثابت نگه داشتن موها به شمار می‌روند و زمانی بیشترین اثربخشی را دارند که روی موهای خیس زده شوند. پس بهترین زمان، وقتی است که از حمام بیرون آمده‌اید. در این زمان بهتر است آب موهایتان را با حوله بگیرید، کمی ژل روی کف دستتان و سپس روی ساقه موهایتان پخش کنید. نباید فراموش کنید که با خشک شدن ژل، آب موها گرفته شده و باعث ثابت نگه داشتن موها می‌شود. در استفاده از ژل زیاده‌روی نکنید، چرا که باعث کدر شدن و شوره زدن مواد روی موها می‌شود.

موس‌ها از ژل‌ها رقیق‌ترند و در نگه داشتن فرم موها ضعیف‌تر عمل می‌کنند. این مواد همانند کف از بطری خارج می‌شود و معمولا در زمان سشوار کشیدن کاربرد دارد و بیشتر به موها ضخامت می‌دهند تا حالت. واکس مو برخلاف ژل‌ها که حالتی خشک به موها می‌دهد، انعطاف پذیری مو را حفظ کرده و تا زمانی که روی مو باقی می‌ماند می‌توان حالت دلخواه را به موها داد.

اسپری‌ها از جمله موادی هستند که برای حالت‌دهندگی و تثبیت حالت موها مورد استفاده قرار می‌گیرند. این مواد پوشش نازکی را روی موها باقی می‌گذارند که با تبخیر حلال، باعث تثبیت حالت مو می‌شوند. اسپری‌ها (تافت‌ها) به 2 نوع حالت‌دهنده و تثبیت‌کننده در بازار به فروش می‌رسند و هر چه مواد اسپری به شکل درشت‌تری باشد، قدرت چسبندگی موها را بالاتر می‌برد، ولی موها دیرتر خشک می‌شوند البته هر چه ریزتر باشد، چسبندگی موها کمتر خواهد بود و موها زودتر خشک می‌شوند.

آسیب‌رسانی به مو

در ظاهر شاید تصور کنید ساقه موها جسمی مرده هستند ولی در واقع فعال هستند و بر اثر تحریکات محیطی آسیب‌پذیرند. به همین دلیل هم استفاده مکرر از محصولات آرایشی از قبیل ژل، کرم، واکس و... بخصوص از نوع غیر بهداشتی و غیراستاندارد اثرات سوئی بر موها خواهد داشت. حتی اگر این مواد با ریشه و پوست سر شما هم در تماس نباشد، می‌تواند اثراتی روی ساقه مو به جا بگذارد که از این جمله می‌توان به شکنندگی ساقه مو، تغییر حالت و رنگ پیدا کردن ساقه مو، کدر شدن و از دست دادن درخشندگی موها اشاره کرد. در ضمن برخی از این مواد حاوی نوعی چسب سمی هستند و برخی افراد به آن حساسیت نشان می‌دهند. در چنین شرایطی پوست سر با جذب این مواد از خود واکنش‌های حساسیت زا نشان می‌دهد و همین موضوع باعث آسیب به پوست سر می‌شود.

دسته‌ای از این مواد آرایشی که چرب و روغنی هستند می‌توانند در برخی جوانان که سابقه جوش‌های پوستی دارند، باعث بروز جوش و آکنه در پوست سر، اطراف موی سر و قسمت پیشانی شوند. در واقع مصرف بیش از اندازه از این مواد مانع تنفس پوست سر می‌شود و از طرفی آلودگی و گرد و غبار محیط را به خود جذب می‌کند. نکته مهمی که در استفاده از این نوع مواد آرایشی بسیار اهمیت دارد، شستشوی مرتب موها و سر به دنبال استفاده از این مواد است. شستشو و شامپو زدن مرتب موهایی که دائم ژل و واکس و... دارند بسیار حیاتی است، چرا که به مرور چربی موجود در این مواد روزنه‌های پوست سر را پوشانده و رفته‌رفته بر اثر سخت شدن، مانع رشد موهای آن نقاط می‌شوند. پس به خاطر داشته باشید که هرگز شب‌ها با موهای آغشته به ژل و تافت به رختخواب نروید.

سشوار بلای جان موهای شما

بسیاری عادت داریم هر روز برای مرتب کردن موها سشوار بکشیم و این به یک عادت بد تبدیل شده است که پزشکان و متخصصان آن را رد می‌کنند. چرا که خشک کردن هر روزه یا زیاد از حد موها با حرارت بالای سشوار تأثیر بدی روی موها می‌گذارد و به ساقه موها آسیب جدی وارد می‌کند و موجب شکنندگی موها می‌شود و نرمی موها را از بین می‌برد. استفاده بی‌رویه از سشوار به مرور به موها آسیب می‌رساند و موجب ریزش زودتر موهایی می‌شود که در حال استراحت بوده و قرار است در زمان دیرتری ریزش کنند.

بهتر است به جای استفاده از حرارت بالای سشوار، از حرارت ملایم یا باد سرد آن استفاده کنید و برای این کار حتما در خرید سشوار دقت کنید و سشواری تهیه نمایید که درجه حرارتی قابل تنظیم روی باد گرم و سرد داشته باشد تا بتوانید براحتی حرارت دلخواه خود را تنظیم کنید تا آسیب کمتری به موهایتان وارد شود. برای این که هنگام سشوار کشیدن آسیب کمتری به موها وارد شود، حتما سشوار حدود 30 سانتی‌متر از موهایتان فاصله داشته باشد و حتما از سرهای پخش‌کننده حرارت استفاده کنید تا حرارت مستقیم به موهایتان نخورد. همچنین بهتر است هنگام سشوار کشیدن هرگز آن را به طور متمرکز روی یک قسمت از موهایتان نگه ندارید و حتما آن را روی سطح موهایتان حرکت دهید تا حرارت پخش شود و آسیب کمتری به موها وارد آورد. با وجود همه این حرف‌ها بهترین راهی که می‌توانید برای خشک کردن موها استفاده کنید، استفاده از حوله و باز گذاشتن موها برای خشک شدن به کمک جریان هوا به طور طبیعی است، ولی اگر سشوار هم به کار می‌برید، حتما نکات ایمنی را رعایت کنید تا موهایتان آسیب کمتری ببیند.

موهای‌شکننده و بی‌قواره

اتو و بابلیس از پرطرفدارترین حالت دهنده‌های الکتریکی موی سر به شمار می‌روند که برای صاف کردن، حالت دادن و فر کردن موها مورد استفاده قرار می‌گیرند. شاید بتوان گفت تأثیری که اتو و بابلیس روی تخریب موها می‌گذارند، به مراتب بیشتر از سشوار باشد چرا که ساقه مو به طور مستقیم با جسم داغ اتو و بابلیس در تماس بوده و همین حرارت بالا، تأثیر مستقیم روی موها می‌گذارد و لایه خارجی مو را به مرور از بین می‌برد. در چنین شرایطی مو شکننده شده و نرمی و شفافیت خود را از دست می‌دهد و حتی باعث موخوره در سر موها می‌شود.

گفتنی است موهای رنگ و مش شده که مدت‌ها تحت تأثیر مواد شیمیایی قرار داشته‌اند مقاومت خود را از دست داده و در مقابل حرارت ناشی از اتو و بابلیس آسیب پذیرترند و زودتر ممکن است براثر حرارت بالا بسوزند. پس باید دقت داشته باشید. سعی کنید موقع اتو کشیدن و استفاده از بابلیس، فاصله وسیله‌ را با ریشه مو‌ها حفظ کنید (حدود 2سانت فاصله از ریشه). در واقع هر چه این وسیله به ریشه مو نزدیک تر باشد و حرارت بیشتری به این نقطه برسد، آسیب بیشتری به ریشه وارد می‌شود و حتی می‌تواند موجب ریزش موها گردد. استفاده مرتب از این وسایل هم ممکن است باعث ریزش و خالی شدن موها شود، پس جز در مواقع ضروری از آنها استفاده نکنید. در مورد استفاده از بابلیس هم اگر موهای شکننده‌ای دارید، بهتر است از نوع سرامیکی آن استفاده کنید و همیشه بکوشید پس از شستشوی موهایتان اتو یا بابلیس بکشید چرا که در زمان کثیف بودن موها، آلودگی‌ها و چربی‌ها از طریق حرارت ایجاد شده جذب موهایتان شده و به آن صدمه می‌زند.

رنگ کردن به موها آسیب می‌زند

خیلی از ما دوست داریم متنوع بوده و هر روز چهره‌ای جدید داشته باشیم. همین موضوع باعث می‌شود دست به دامان آرایشگاه‌ها شده و اغلب پول‌های گزافی هم برای این کار هزینه می‌کنیم. رنگ و مش کردن موها، فر و صاف کردن از اعمال خطرناکی هستند که به بافت و ساقه موها آسیب زیاد وارد می‌کنند بخصوص اگر به طور مرتب صورت گیرند.

همیشه افراد به دنبال چیزی هستند که فاقد آن هستند. کسانی که موهای صافی دارند عاشق موهای فر هستند و افرادی که موهای فر و مجعد دارند همیشه آرزوی داشتن موهای صاف را دارند و همین امر آنها را به آزمایش روش‌های صاف و فر کردن موهایشان می‌کشاند. صاف و فر بودن موها به نوع پل‌های گوگردی در ریشه موها بستگی دارد که نوعی پیوند مولکولی و شیمیایی در مو ایجاد می‌کند که به مو حالت خاصی می‌دهد. در روش صاف یا فر کردن موها سعی می‌شود با مواد شیمیایی کاهنده و اکسیدکننده این پیوندها را تغییر دهند. در فر کردن موها، با استفاده از مواد شیمیایی پل‌های گوگردی شکسته شده و با تغییر حالت مو، این پل‌ها را دوباره می‌سازد. نکته مهم این است که در زمان استفاده از مواد شیمیایی ممکن است برخی پل‌های گوگردی مجدد تشکیل نشده و موها آسیب جدی ببینند و مقاومت موها کاهش یابد و گاهی بر اثر استفاده از مواد نامناسب، موها می‌سوزد. در صاف کردن موها نیز مو را شستشو داده و با محلول‌های خاصی تنش‌های مو را گرفته و ساختار داخلی موها را از طریق حرارت و با استفاده از وسایل خاصی تغییر می‌دهند. در آخر هم با محلول‌های خنثی‌کننده مانند اکسیدکننده‌ها، ساختار مو را مجدد ایجاد می‌کنند. صاف کردن و فر کردن موها با توجه به استفاده از مواد شیمیایی به کار رفته شده می‌تواند به موها آسیب شدید وارد کند و حتی باعث سوختن موها شود که به دنبال آن موخوره و شکنندگی موها و خشکی ایجاد می‌شود. در واقع هر چیزی که ساختار مو را تغییر دهد برای مو مضر است.

اگر از آن دسته افرادی هستید که سالی چند بار اقدام به رنگ یا مش کردن موهایتان می‌کنید، خیلی مراقب باشید. چرا که این کارها گاه در برخی افراد عوارضی چون قرمزی پوست سر، خارش، سوزش و ریزش مو ایجاد می‌کند و در موارد حادتر فرد واکنش‌های آلرژیکی چون تورم صورت و حتی دشواری در تنفس نشان می‌دهد و این عوارض بیشتر زمانی بروز می‌کند که خودتان اقدام به رنگ کردن موهایتان می‌کنید که ممکن است به خاطر استفاده از رنگ زیاد، باقی ماندن طولانی مدت رنگ روی موها ایجاد شود که موجب شکنندگی ساقه موها و خشکی و ایجاد موخوره می‌گردد. از طرفی تحقیقات وجود ترکیبات سرطان زا را در رنگ‌های مو به اثبات رسانده و توصیه می‌شود به سراغ این مواد نروید یا حداقل بیشتر از سالی یک یا نهایت 2 بار اقدام به رنگ یا مش کردن موهایتان نکنید. مطالعات نشان می‌دهد آرایشگرانی که مرتب با رنگ‌های مو در تماس‌اند بیشتر در معرض ابتلا به انواع سرطان‌ها قرار دارند.

 در این مواقع والدین و بخصوص آنهایی که برای اولین بار پدر و مادر شدن را تجربه می‌کنند، دستپاچه می‌شوند و اغلب در ابتدا تلاش می‌کنند تا با کمک گرفتن از تجربه بزرگ‌ترها مشکلشان را حل کنند، اما وقتی می‌بینند مشکل کودکشان کاملا جدی است و با تجویز‌های خانگی درمان شدنی نیست، سراغ پزشک متخصص می‌روند و اینجاست که متوجه می‌شوند فرزندشان از آلرژی غذایی رنج می‌برد. آلرژی غذایی در کودکان مشکل بسیار شایع و نگران‌کننده‌ای است که نباید از کنار آن به سادگی گذشت. حتما شما هم یکی از این کودکان در دوستان یا نزدیکانتان داشته و دیده‌اید که چگونه با مصرف مقادیر اندکی از شیر، تخم‌مرغ، بادام زمینی، کاکائو و... دچار کهیر، تنگی نفس، تورم صورت و... می‌شود. آمارها گویای این قضیه هستند که حدود 6 تا 7 درصد کودکان جهان دچار حساسیت غذایی می‌شوند و یکی از مهم‌ترین دلایل رشد روزافزون آن، صنعتی شدن هر چه بیشتر جوامع است. علاوه بر تغییراتی که در ترکیب مواد غذایی و نحوه تهیه آنها به وجود آمده، استفاده از افزودنی‌های صنعتی باعث شده تعداد زیادی از کودکان از حساسیت غذایی رنج ببرند.

دستگاه گوارش علاوه بر نقش مهم تغذیه‌ای، انجام بسیاری از اعمال ایمنی بدن را نیز به عهده دارد. در طول زندگی هر فرد، این سیستم شگفت‌انگیز با مواد بی‌شماری تماس دارد که شامل پروتئین‌های غذایی، پپتید‌ها و موجودات جاندار کوچک (میکروب‌ها، انگل‌ها و ویروس‌ها) می‌شود. بنابراین دستگاه گوارش اعمال دوگانه و مهمی را به عهده دارد که شامل انتخاب مواد غذایی اصلی برای رشد سلولی و همزمان با آن پاسخ مفید و پویا به میکروب‌ها و از همه مهم‌تر پرهیز از خطا‌های ایمنی احتمالی در مقابل پروتئین‌های غذایی می‌شود که می‌تواند به تظاهرات آلرژی غذایی منجر گردد. این سیستم مخاطی بی‌نظیر، بعد از تماس با آنتی‌ژن‌ها (عناصر خارجی که می‌توانند سیستم ایمنی را تحریک کنند) قادر است تاثیرات لازم را بر پاسخ ایمنی سراسری بدن داشته باشد. در آلرژی غذایی مانند تمام انواع آلرژی‌ها این پاسخ ایمنی به دلایل مختلف ژنتیکی و نیز عوامل محیطی، به طور مناسب عمل نمی‌کند و فرد در تماس با مواد غذایی خاص دچار واکنش‌های آلرژیک می‌شود. البته آلرژی غذایی با اشکال دیگر واکنش‌های ناخوشایند ناشی از مصرف مواد غذایی مانند مسمومیت غذایی، عدم تحمل لاکتوز، سوءجذب و... کاملا متفاوت است. زیرا همان طور که قبلا هم اشاره شد، آلرژی غذایی ناشی از یک پاسخ ایمنی قوی و نابجا در مقابل یک یا چند ماده غذایی است. آمارها حاکی است شیوع و طیف تظاهرات آلرژی غذایی در مناطق مختلف جغرافیایی تفاوت قابل توجهی با هم دارد که این موضوع می‌تواند در نتیجه تفاوت‌های رژیم غذایی در فرهنگ‌های مختلف باشد. بد نیست بدانید حدود یک‌چهارم جمعیت دنیا در طول عمر خود و در پاسخ به مصرف مواد غذایی دچار عارضه می‌شوند و آلرژی غذایی تنها یک قسمت از این واکنش‌هاست که عمدتا در دوران شیرخوارگی و اوایل کودکی اتفاق می‌افتد. آلرژی غذایی در کودکان یک مشکل جدی در امر سلامت به شمار می‌آید و به نظر می‌رسد آمار آن در کشورهای صنعتی رو به افزایش است. به طور کلی شیوع این مشکل در کودکان زیر 5 سال 6 تا 8 درصد و در بالغان حدود یک الی 2 درصد برآورد می‌شود.

علل و عوامل بروز آلرژی غذایی

ازجمله عوامل محیطی که می‌تواند در بروز آلرژی غذایی در کودکان نقش داشته باشد، شروع تغذیه کمکی و غذاهای جامد در کودکان پیش از موعد (زودتر از 6 ماهگی) و زمانی که هنوز سیستم ایمنی در دستگاه گوارش تکامل لازم را پیدا نکرده است. در واقع قبل از 9 ـ‌ 6 ماهگی سطح مخاط روده، پروتئین‌ها را در سطح بالایی جذب می‌کند و از طرفی هنوز ایمونوگلوبین A که قادر است سطح روده را بپوشاند و از جذب پروتئین‌های غذایی و تحویل آنها به سیستم ایمنی جلوگیری کرده و نیز با میکروب‌ها مقابله کند، در سطح بالایی قرار ندارد. این روزها اهمیت شیر مادر و اثرات اعجاب‌انگیز آن در ارتقای سطح سلامت کودکان کاملا به اثبات رسیده و یکی از ویژگی‌های خارق‌العاده این موهبت الهی نقش بازدارنده‌ای آن از ایجاد آلرژی غذایی در شیرخواران است.

شیر مادر قادر است از اگزما (یک نوع آلرژی پوستی) و آلرژی غذایی پیشگیری کند. اگرچه برخی محققان بر این باورند که مواد غذایی مانند پروتئین شیر گاو و بادام زمینی ممکن است بتواند از شیر مادر عبور کند و باعث تحریک شیرخواری که به این مواد حساس است شود، اما از همه اینها که بگذریم نقش عوامل ژنتیکی به طور قطع در بروز آلرژی غذایی انکارناپذیر است. زمینه آلرژی والدین معمولا می‌تواند به طور ژنتیک به فرزندشان انتقال یابد، بنابراین وقوع آلرژی غذایی درفردی که دارای زمینه آلرژی است به مراتب بیشتر خواهد بود. از علائم اولیه که می‌تواند دال بر وجود زمینه آلرژی در نوزادان و شیرخواران باشد، اگزمای دوران شیرخوارگی است. یکی از مباحثی که این روزها در محافل پزشکی مطرح است ارتباط بین وقوع آلرژی در کودک و تغذیه مادر در دوران بارداری است که تنها در حد یک فرضیه است و هنوز به اثبات نرسیده، بر این اساس، این سوال که آیا حساسیت جنین در مقابل مواد غذایی از طریق عبور آلرژن غذایی از مادر به جنین صحت دارد یا نه از آن دسته ابهاماتی است که هنوز برای آن پاسخ قطعی و قابل قبولی در دست نیست.

از دیگر عوامل محیطی که نقش چشمگیری در افزایش میزان آلرژی غذایی، بخصوص نسبت به زمان‌های گذشته دارد، می‌توان به دسته‌ای از عوامل مانند کاهش رغبت مادران به شیر دادن و همچنین دریافت کمتر ویتامین‌های A و D از طریق رژیم غذایی، زندگی صنعتی و شهری، افزایش میزان تولد نوزادان به روش سزارین نسبت به زایمان طبیعی، استفاده کمتر از غذا‌های حاوی امگاـ3، سیگاری بودن والدین، مصرف بی‌رویه آنتی‌بیوتیک‌ها و... اشاره کرد.

اگرچه از نظر علمی و تئوری هر نوع پروتئین غذایی می‌تواند باعث ایجاد آلرژی غذایی شود، اما آمارها نشان می‌دهند بیش از 90 درصد آلرژی‌های غذایی در کودکان به علت مصرف مواد غذایی مانند شیر گاو، تخم‌مرغ، سویا، بادام زمینی، آجیل، گندم، ماهی و میگو به وجود می‌آید.

آلرژی غذایی با این علائم بروز می‌کند

حساسیت غذایی همیشه به صورت آنی و فوری خود را نشان نمی‌دهد بلکه گاهی تظاهرات آن با تاخیر بروز می‌کند. علائمی که با خوردن برخی مواد غذایی حساسیت‌زا به صورت فوری در فرد به وجود می‌آید شامل گزگز یا خارش درون دهان، ضایعات کهیری پوستی، خس‌خس سینه، تنگی نفس، درد شکم، اسهال، تهوع، استفراغ، گیجی، سبکی سر، تورم لب‌ها، صورت، زبان و حنجره به صورت گرفتگی حلق و در اشکال شدید حالت خفگی و شوک (آنافیلاکسی) به فاصله کوتاهی در حد چند دقیقه تا در نهایت 2 ساعت پس از اولین مصرف ماده غذایی حساسیت‌زا اتفاق می‌افتد و فرم شدید آن حتی می‌تواند مرگبار باشد. به طور کلی این نوع از آلرژی غذایی معمولا در 2 سال اول عمر رخ می‌دهد و مواد غذایی چون شیر گاو، تخم‌مرغ، سویا، بادام زمینی، آجیل، گندم، ماهی و میگو در بروز این نوع از آلرژی غذایی نقش اصلی را دارند.

شکل تاخیری آلرژی غذایی می‌تواند به صورت درگیری پوستی مانند اگزما یا مشکلات گوارشی خود را نشان دهد که هر یک از این علائم می‌تواند به تنهایی یا همراه با هم باشند. چنانچه دستگاه گوارش در جریان آلرژی غذایی درگیر شود، بیمار دچار علائمی مانند اسهال‌های شدید، استفراغ‌های جهنده، نفخ شدید شکم، اختلال در وزن‌گیری، برگشت محتویات معده (ریفلاکس گوارشی)، تهوع، دردهای شکمی یا حتی دفع مدفوع خونی می‌شود. در درگیری گوارشی آلرژی غذایی پروتیئن‌های غذایی که بیشتر از همه نقش دارند یعنی شیر گاو، سویا، تخم‌مرغ، گندم، برنج، جوجه و غلات هستند و حتی گاهی در این نوع آلرژی دیده شده که ماده آلرژن از شیر مادر عبور کرده و موجب تحریک دستگاه گوارش شیرخوار شده است. آنچه تشخیص این نوع آلرژی رابرای پزشکان سخت می‌کند، بروز علائم تاخیری است؛ چراکه گاهی چند ساعت بعد از خوردن ماده غذایی حساسیت‌زا علائم در فرد شروع می‌شود.

یکی از شایع‌ترین حالت‌‌های آلرژی غذایی در افراد بالغ که می‌تواند در دوران بلوغ و بندرت در دوران کودکی خود را نشان دهد «نشانگان آلرژی دهانی» است. در این عارضه، چنانچه فردی به گرده گیاهان حساس باشد از آنجا که این گرده‌ها از لحاظ ساختمانی شباهت زیادی به میوه‌هایی مانند: هلو، طالبی، کیوی و صیفی‌جات (هویج، کرفس و سیب‌زمینی) دارد، فرد پس از مصرف به صورت فوری دچار تورم و خارش در حفره دهان می‌شود.

دقت در تغذیه، بهترین راه برای تشخیص

برای تشخیص آلرژی غذایی نیاز به تاریخچه مشخص و کامل بالینی از بیمار و علائم بیماری که می‌تواند نوع آلرژی را مشخص کند و همچنین ارتباط علائم با مصرف یک ماده غذایی خاص است. در تشخیص آلرژی غذایی که علائم آن فورا بروز می‌کند در بسیاری از موارد والدین بیمار می‌توانند بخوبی ماده غذایی حساسیت‌زا را تشخیص دهند که کمک بسیاری در روند درمان بیماری می‌کند. البته پزشکان تنها به همین اکتفا نمی‌کنند و برای تایید تشخیص، از تست‌های پوستی نیز کمک می‌گیرند که طی این آزمون‌ها عصاره ماده آلرژن روی پوست قرار داده می‌شود و از طریق ایجاد خراش در پوست، این ماده به زیر پوست هدایت و به دنبال آن تورم و قرمزی پوست ارزیابی می‌شود و در صورت بروز علائم حساسیت صحت تشخیص برای پزشک مسجل می‌شود. در تشخیص آلرژی غذایی فوری علاوه بر تست‌های پوستی می‌توان از تست‌های آزمایشگاهی نیز استفاده کرد، اما در مورد انواع تاخیری آلرژی غذایی، که اغلب به صورت تظاهرات گوارشی (اسهال، تهوع، استفراغ، اختلال در وزن گیری و دفع مدفوع خونی) بروز می‌کنند، استفاده از تست پوستی و آزمایشگاهی ممکن است همیشه‌ کننده نباشد و در موارد زیادی نیز حتی به‌رغم وجود آلرژی به آن ماده غذایی ممکن است نتیجه این آزمون‌ها منفی باشد. در این نوع از آلرژی‌های غذایی، بهترین راه تشخیصی این است که به مدت 2 هفته از مواد غذایی که احتمال می‌دهیم عامل حساسیت است پرهیز شود و پس از بهبود علائم مجددا ماده غذایی فوق را به رژیم غذایی اضافه کنیم. چنانچه علائم دوباره بروز کرد نشان‌دهنده حساسیت به آن ماده غذایی است. تجربه نشان می‌دهد تشخیص آلرژی غذایی بیشتر بر معیار‌های بالینی استوار است تا ملاک‌های آزمایشگاهی.

شاید این مساله جزو نگرانی شما هم باشد که چگونه می‌توان سال‌ها از خوردن برخی از مواد غذایی محروم بود و چطور ممکن است مدت‌های طولانی با این بیماری کنار آمد؟ لازم است بدانید جای هیچ گونه نگرانی نیست زیرا این بیماری تنها مدتی مهمان شما خواهد بود و به مرور، بیماری بهبود می‌یابد. شواهد نشان می‌دهد آلرژی غذایی تاخیری و با تظاهرات گوارشی حوالی یک تا 3 سالگی و آلرژی غذایی نوع فوری 3 الی 5 سالگی از بین می‌رود، اما مواردی در نوع فوری آلرژی غذایی وجود داشته که تا حوالی 20 سالگی باقی مانده‌اند. 

پرهیز غذایی، بهترین درمان

تنها درمان شناخته‌شده در مورد آلرژی غذایی، پرهیز جدی و همه‌جانبه از ماده غذایی حساسیت‌زاست. البته این کار به همین سادگی‌ها هم نیست، زیرا ممکن است ماده غذایی حساسیت‌زا به صورت ترکیبی در مواد غذایی دیگر به کار رفته باشد. این موضوع اهمیت برچسب‌گذاری روی مواد غذایی ترکیبی را از سوی تولیدکنندگان که نشانگر محتویات تشکیل‌دهنده آن است، نشان می‌دهد. از طرف دیگر آموزش خانواده یا فرد مبتلا برای خواندن این برچسب‌ها ضروری به نظر می‌رسد. یکی از مهم‌ترین توصیه‌های پزشکان به والدین برای پیشگیری از بروز حساسیت در کودکان، اطلاع موضوع آلرژی غذایی کودک به مسوولان نگهداری از آنان مانند مهد کودک، مدرسه و پرستار کودک است.

همان‌گونه که قبلا هم ذکر شد آلرژن‌ها عمدتا از گروه مواد غذایی اصلی هستند و پرهیز از آنها کودک در حال رشد را با کمبود‌های تغذیه‌ای مانند فقر آهن، کمبود کلسیم، روی، مس، اسید فولیک و پروتئین مواجه می‌کند و این همان نگرانی و دغدغه اصلی مادرانی است که چنین کودکانی دارند. در این که فرد مبتلا به آلرژی غذایی باید از آن ماده غذایی خاص پرهیز کند هیچ شکی نیست، ولی پزشک مجرب باید توجه به جایگزین‌های غذایی مناسب در رژیم غذایی کودک داشته باشد. به طور مثال در مورد آلرژی به شیر گاو در کنا ر پرهیز از تمامی مواد لبنی، فرد می‌تواند از شیر‌های کم آلرژی زیر نظر پزشک استفاده کند.در ضمن در مورد انواعی از آلرژی غذایی شیرخوار که احتمال عبور آن ماده غذایی از شیر مادر وجود دارد، مادر نیز باید از مصرف آن ماده غذایی خودداری کند.

یکی از مواردی که سهل‌انگاری و بی‌دقتی خانواده‌ها آنان را با مشکلات زیادی روبه‌رو می‌کند، آلرژی‌های غذایی خطرناک و مرگبار است که معمولا علائم آن به صورت فوری و با درگیری پوستی (کهیر و قرمزی منتشر پوست)، تنفسی (خس‌خس سینه و تنگی نفس) ظاهر می‌شود. این گونه از خانواده‌ها یا فرد مبتلا همیشه باید آمپول‌های مخصوص (اپی نفرین ) را همراه داشته باشند تا در مواقع خطر بتوانند آن را به بیمار تزریق کنند.

برخی به اشتباه فکر می‌کنند پرهیز از آلرژن‌های غذایی اصلی در حین شیردهی می‌تواند از بروز آلرژی غذایی در شیرخوار پیشگیری کند، این در حالی است که پرهیز مادر از مواد غذایی حساسیت‌زا حین شیردهی تنها می‌تواند از تشدید علائم در شیرخواری که مبتلا به اگزما یا علائمی از آلرژی است، بکاهد. در مجموع متخصصان روی نقش پیشگیری‌کننده از آلرژی غذایی در تغذیه با شیر مادر تاکید زیادی می‌شود.

در شیرخوارانی که زمینه ارثی آلرژی دارند یعنی یکی از والدین، خواهر یا برادر آنان آلرژی دارند توصیه می‌شود، استفاده از برخی مواد غذایی را به تاخیر بیندازند، مثلا شیر گاو را بعد از یکسالگی، تخم‌مرغ پس از 18 ماهگی، ماهی و غذا‌های دریایی پس از 3 سالگی به کودک بدهند با این کار می‌توان از بروز آلرژی غذایی تا حدودی پیشگیری کرد.

دردسرهای آلرژی در دوران رشد

آلرژی غذایی در بیشتر موارد در سنین شیرخوارگی و کودکی و در دورانی که سرعت رشد بسیار بالاست، اتفاق می‌افتد و از آن بدتر این ‌که مواد غذایی که موجب آلرژی غذایی می‌شوند مواد اصلی موجود در رژیم غذایی هستند مانند: شیر گاو، تخم‌مرغ و... که مصرف آنها برای رشد در سنین ابتدایی زندگی ضروری است و نمی‌توان آنها را از رژیم غذایی کودک حذف کرد. نکته مهم‌تر این که گاهی حساسیت غذایی در کودک خیلی سریع تظاهر پیدا می‌کند و حتی در مواردی هم به مرگ کودک منجر می‌شود، بنابراین آلرژی غذایی یک مشکل پیش‌پاافتاده و بی‌اهمیت نیست که بتوان از کنار آن به سادگی گذشت. گاهی بی‌توجهی والدین و عدم درمان بموقع، علاوه بر مشکلات تغذیه‌ای که برای کودک ایجاد می‌کند، بار روانی مضاعفی را نیز به خانواده تحمیل می‌کند و آنها را با مشکلات زیادی مواجه می‌کند. چراکه باید مواد غذایی‌ای از رژیم غذایی حذف شود که جزو غذاهای اساسی و ضروری هستند و در بسیاری از غذاها از آنها استفاده می‌شود.

دکتر محبوبه منصوری

* فوق‌تخصص آسم، ایمونولوژی و آلرژی و
عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

ویژگی خاص پروبیوتیک‌ها چیست؟

میکروارگانیزم‌های پروبیوتیک معمولا به 3 گروه عمده باکتری‌ها، قارچ‌ها و مخمرها تقسیم می‌شوند. بیشتر باکتری‌های مولد اسید لاکتیک برای انسان و حیوان بیماری‌زا نیستند و از دیرباز در تهیه محصولات غذایی بدون این‌که اثر سویی داشته باشند، مورد استفاده قرار می‌گرفتند. یک‌سری ویژگی‌های خاص، پروبیوتیک‌های مفید را از میکروب‌های دیگر متمایز می‌کند.

میکروب‌های پروبیوتیک هرچند خود حرکات روده را زیاد می‌کنند، ولی برای استفاده در صنعت مواد غذایی باید غیربیماری‌زا باشند و در عین حال تعاملی با باکتری‌های مولد اسهال نداشته باشند. نا‌توانی انتقال ژن‌های مقاومت آنتی‌بیوتیکی و داشتن توانایی در حفظ پایداری ژنتیکی از ویژگی‌های بارز پروبیوتیک‌هایی است که امروزه در مواد غذایی به کار گرفته می‌شوند.

میکروب‌های پروبیوتیک معمولا در مقابل سد‌های دفاعی بدن از جمله اسید معده مقاوم هستند. این میکروب‌ها می‌توانند به دیواره روده بچسبند و توانایی مقابله با عوامل بیماری‌زا را دارند.

از اثرات مفیدی که این میکروب‌ها بر سیستم بدن دارند توانایی آنها در کاهش کلسترول یا همان چربی خون است. بعلاوه میکروب‌های مذکور می‌توانند سیستم ایمنی بدن را بدون ایجاد کوچک‌ترین التهابی تحریک کنند. این مساله برای بسیاری از بیماران حیاتی است، چرا که علت پیدایش بیماری‌هایی مثل سرطان را و ضعف در سیستم ایمنی می‌دانند.

پروبیوتیک‌ها با حفظ تمامیت موکوس و مخاطات بدن، به سلامت این سدهای دفاعی می‌افزایند و باعث بهبود دسترسی به مواد مغذی می‌شوند. برخی خواص پروبیوتیک‌ها از جمله خواص تخمیری آنها، ماندگاری مناسب و مقاومت خوب آنها در مقابل عوامل فیزیکی باعث ترقی در تکنولوژی تولید این میکروب‌ها شده است.

اثرات درمانی پروبیوتیک‌ها

پروبیوتیک‌ها نقش بسزایی در درمان و پیشگیری از ابتلا به برخی بیماری‌های گوارشی از جمله اسهال دارند. شاید به دفعات شنیده باشید، مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها باعث عدم توازن فلور میکروبی روده و آسیب به فلور طبیعی بدن می‌شوند. این مساله در یک‌پنجم بیماران تحت درمان با آنتی‌بیوتیک رخ می‌دهد. پروبیوتیک‌ها تعادل میکروبی را به روده برمی‌گردانند و با چسبیدن به روده از رشد و اتصال میکروب‌های بیماری‌زا جلوگیری می‌کنند. بعلاوه این میکروب‌ها موادی تولید می‌کنند که به استحکام بیشتر سد دفاعی بدن کمک کرده و از بدن در مقابل سموم باکتری‌ها حفاظت می‌کنند.

پروبیوتیک‌های مختلف توانایی پیشگیری و درمان بسیاری از انواع اسهال مسافران و اسهال ویروسی در کودکان را دارند و می‌توانند بخوبی نقش یک واکسن را ایفا کنند. واکنش التهابی دستگاه گوارش در مقابل برخی باکتری‌ها می‌تواند باعث ایجاد اسهال حادی شود که در بسیاری از افراد از جمله کودکان و افراد پیر و ناتوان خطرناک است. این اسهال می‌تواند چند روز تداوم داشته باشد و باعث کاهش مایعات بدن شود و فرد را به سمت شوک ببرد. معمولا در این مواقع، درمان رایج تجویز آب و الکترولیت‌های خوراکی یا تزریقی است، ولی این درمان مدت بیماری را کاهش نمی‌دهد. جالب است که مصرف پروبیوتیک‌ها می‌تواند مدت اسهال را به آسانی کاهش دهد ولی توجه داشته باشید پروبیوتیک‌ها در درمان اسهال خونی ناشی از انتروپاتوژن‌ها موثر نیستند. مسلم است هرچه زودتر درمان با پروبیوتیک‌ها شروع شود، نتیجه بهتری در بر خواهد داشت. ولی متاسفانه زمانی که بیمار به درمان از طریق وریدی نیاز پیدا می‌کند، استفاده از پروبیوتیک‌ها چندان سودمند نیست.

بیماری دیگری که می‌توان از طریق پروبیوتیک‌ها در درمان آن استفاده کرد، سرطان است. پروبیوتیک‌ها می‌توانند با کاهش غلظت مدفوعی آنزیم‌ها و نمک‌های صفراوی، کاهش جذب موتاژن‌های مضر را در برداشته باشند. موتاژن‌ها عوامل اصلی ایجادکننده سرطان در انسان به شمار می‌روند و کاهش تماس روده و دستگاه گوارش با آنها تا حد زیادی از خطر سرطان در این اعضا می‌کاهد. بعلاوه پروبیوتیک‌ها باعث کاهش فعالیت آنزیم‌های فعال‌کننده سرطان‌زاها می‌شوند و با این کار از فعال شدن پیش سرطان‌زاها جلوگیری می‌کنند. در ضمن Bifidobacterium infantis که نوعی پروبیوتیک است، با تحریک سیستم ایمنی میزبان، تومورها را سرکوب می‌کند.

با افزایش سن و نیز در برخی برهه‌های زندگی که بدن با استرس زیادی روبه‌رو می‌شود، سیستم ایمنی ضعیف شده و همین مساله باعث پیدایش بیماری‌هایی می‌شود که در حالت عادی در افراد سالم دیده نمی‌شود. در این مواقع می‌توان با استفاده از پروبیوتیک‌ها به بدن کمک کرد. پروبیوتیک‌ها از طریق افزایش ایمونوگلوبین ترشحی A و تولید سیتوکین‌ها تحریک سیستم ایمنی را موجب می‌شوند. این میکروب‌ها با افزایش فاگوسیتوز پاتوژن‌ها، در مقابل استرس باعث می‌شوند بدن سریع‌تر از شر این مواد خلاص شود. از همه مهم‌تر این‌که پروبیوتیک‌ها باعث ایجاد التهاب نمی‌شوند و برخلاف بسیاری از درمان‌ها، خودشان باری به بدن تحمیل نمی‌کنند. همان‌طور که احتمالا شما هم بارها شنیده‌اید، چربی بالای خون باعث بروز بسیاری از بیماری‌های مختلف مثل بیماری‌های قلبی و عروقی می‌شود. مصرف محصولات تخمیری لبنیات و پروبیوتیک‌ها با کاهش چربی خون می‌تواند مانع بسیاری از این بیماری‌ها شود. استفاده از این مواد تولید اسیدهای چرب با زنجیره کوتاه را دربردارد که سنتز کلسترول را در کبد متوقف می‌کند و باعث حرکت کلسترول پلاسما به کبد می‌شود. بعلاوه برخی پروبیوتیک‌ها با ممانعت از اتصال کلسترول به نمک‌های صفراوی، مانع جذب آن می‌شوند.

از طرف دیگر در بسیاری از بیماری‌ها آمونیاک زیادی تولید شده و این مساله باعث آسیب به مغز و اعصاب می‌شود. پروبیوتیک‌ها می‌توانند با کاهش فعالیت اوره آزی برخی از باکتری ها، تولید آمونیاک را در بدن کاهش دهند. پروبیوتیک‌ها از جذب سموم جلوگیری می‌کنند و با کاهش جذب آمونیاک و سموم التهاب و استرس اکسیداتیو را کاهش می‌دهند و با این شیوه به درمان و پیشگیری از بیماری‌های کبدی کمک می‌کنند.

همچنین پروبیوتیک‌ها در کاهش بیماری‌های زنان، افزایش مقاومت معده در مقابل هلیکوباکتر پیلوری و نیز کاهش فشار خون نیز نقش بسزایی دارند.

پروبیوتیک‌ها چگونه بر بدن انسان اثر می‌گذارند؟

پروبیوتیک‌ها اغلب باعث کاهش PH روده یا به عبارتی اسیدی شدن محیط روده می‌شوند. رشد میکروب‌های مضر در محیط‌های اسیدی بشدت محدود شده و این مساله نکته مثبتی برای بدن محسوب می‌شود. این میکروب‌ها با افزایش تولید یک‌سری از آنزیم‌ها و مواد ضد باکتری و نیز با کمک به ترمیم و بازسازی فلور نرمال روده‌ها، (میکروب‌هایی که به صورت طبیعی در مجرای روده باهم همزیستی دارند) بخصوص در مواقعی که با روش‌های درمانی (مثل رادیوتراپی) و نیز روش‌های غیردرمانی دچار آسیب شده‌اند، نقش موثری را در حفاظت از دستگاه گوارش بازی می‌کنند. همان‌طور که گفته شد با اثرات تقویتی که روی سیستم ایمنی دارند نیز می‌توانند ضد سرطان و بیماری‌های دیگر باشند. این میکروب‌ها حتی می‌توانند در جذب کلسیم اثر مثبتی داشته باشند.

 این فناوری جدید که Muwi نام دارد به طور کاملا خودکار علف‌ها را کوتاه می‌کند، اما قسمت هیجان‌انگیز کار تازه از اینجا شروع می‌شود که از انبوه علف‌های کوتاه شده برای ساخت حلقه‌ها و توپ‌های فشرده علفی استفاده می‌شود.
این حجم‌های علفی پس از ساخته‌ شدن در داخل دستگاه از قسمت خروجی آن به بیرون پرت می‌شوند که می‌تواند تفریح جالب توجهی را برای کودکان و حتی بزرگسالان رقم بزند.